دستورالعملى از حاج میرزا ملكى تبریزى در رابطه با آداب قرآن و دعا 
عارف كامل و عوامل عالم مرحوم حاج میرزا جواد ملكى تبریزى در كتاب المراقبات فى اعمال السنه بعد از ذكر مطالبى به آداب و آیین قرآن و دعا مى پردازد و مى گوید:
... بجاست كه پاره اى از اداب و آیینهاى قرائت قرآن و دعا را در اینجا بیاوریم و تفصیل آن را به جاى خود واگذاریم ، و چون قرآن در فضیلت بر دعا تقدم و پیشى دارد، نخست از آداب قرائت قرآن سخن مى گوییم :
آداب قرائت قرآن 
از آنجا كه خداوند در ایه افلا یتدبرون القرآن ام على قلوب اقفالها آنان را كه در قرآن به تدبر نمى نگرند، با زبانى سرزنش آمیز نكوهیده است ، نخستین و مهمترین ادب و آیین تلاوت قرآن ، تدبر و تامل در آن است ، زیرا آن كه در قرآن به تدبر بنگرد، ناگزیر به اندازه تدبر و تامل خویش ‍ شكوه و عظمت قرآن و آورنده قرآن و معانى و مفاهیم آن را در خواهد یافت ، و همین درك و دریافت سبب خواهد شد تا به هنگام قرائت ، ذهن و ضمیر خویش را از پراكندگى دور دارد و بر تامل و تدبر خویش در فهم معانى و مقاصد قرآن بیفزاید، و از آنچه را فهم آن ها را مى بندد، بپرهیزد و هر امر و نهى و حكم و دستور و پند و موعظه اى مى بیند، همه را ویژه خود بپندارد، اینجاست كه قرائت و تدبر قرآن بر او اثر مى گذارد، و روح و جان او را بر مى انگیزد و از این پس است كه به دنیاهایى نیكو و نورانى راه مى یابد، و به مقامهایى بس والا و بالا فرا مى رسد.
اینها پاره اى از آداب و آیینهاى قرائت قرآن كه برخى از آنها واجب و بایسته است و بر خى دیگر اگر واجب نباشد، بس ارجمند و گرانبهاست .
چگونه در قرآن تدبر و اندیشه كنیم ؟ 
اینك بجاست براى نشان دادن شیوه تدبر در قرآن و دریافت معانى آن ، نمونه و مثالى بیاوریم ، باشد كه كسانى را به كار اید، مثلا كسى كه در سوره واقعه مى خواند افرایتم الماء الذى تشربون نباید از واژه آب ، تنها به همان معنى ظاهر و مزه ویژه آن بسنده كند، بلكه باید از ابعاد دیگرى نیز در آن اندیشه و تامل كند، مثلا در این بیندیشد كه این همه گیاهان رنگارنگ و حیوانات گونه گون كه جهان را انباشته اند، همه و همه از آب آفریده شده اند، در این بیندیشد كه از همین آب ، انسان آفریده شده ، كه افزون بر شگفتیهاى ظاهرى چون چشم و گوش و زبان و...، باطن و نیروهاى باطنى او آن چنان شگفت و پرتوانند كه مى توانند او را تا بلندترین پایگاه عقلانى و معنوى فرا برند، در این بیندیشد كه همین انسان آفریده از آب ، باطنى آن چنان عظیم و شگفت وگسترده دارد كه گویا همه جهان جدا و مستقل شمرده مى شود. جهان اصغردر برابر جهان آفرینش كه جهان اكبراست .
موانع فهم قرآن 
خواننده قرآن براى درك و دریافت بیشتر و بهتر مقاصد قرآنى ، افزون بر تدبر و تامل باید بكوشد تا آنچه فهم و دریافت معانى قرآن را جلو مى گیرد نیز از خود دور دارد، وگرنه از خواندن قرآن نه تنها آن گونه كه باید بهره نخواهد برد، كه گاه زیان ههم خواهد دید. براى آنچه فهم قرآن را جلو مى گیرد مواردى بر شمردند، اینك برخى از آنها:
1 - برخى از صفات پست و پلید و پاره اى از خوهاى زشت و پلشت كه دل را تیره مى كند، ذهن و ضمیر را نیز از دریافت معانى و مقاصد قرآن ناتوان مى سازد، بر این نكته در خود قرآن هم اشاراتى آمده است ، مثلا در آیه كذلك یطبع الله على كل قلب متكبر جبار سخن این است كه خداوند بر دلهاى مغروران و زورگویان كه خود را بزرگ مى شمارند و به دیگران به دیده حقارت مى نگرند و بر آنان ستم روا مى دارند، مهر نهاده است و راه درك و دریافت آن ها را بسته است .
2 - شیوه ناروایى را مذهب گرفتن و بر آن تعصب و پاى فشردن و جز آن را باطل و بیراهه
شمردن نیز راه را بر فهم و دریافت بركات قرآن مى بندد، زیرا چه بسا به هنگام قرائت ، بارقه هایى از حقیقت قرآن بر چنین كسى جلوه كند و دریافتهایى حق و درست بر او آشكار شود، اما او آنها را از این روى كه با باورهاى پیشین او همخوان نیستند، نپذیرد و از آنها روى گرداند، دست كم آنها را به گونه اى كه با باورهاى پیشین او همخوان شوند، تاویل و توجیه كند، چنین كسى همواره از دریافت مقاصد و حقایق قرآن دور خواهد ماند مگر اینكه از تعصب و پافشارى بر باورهاى ناروایى خویش دست بشوید.
آداب دعا 
بارى دعا را آداب و آیینهاى ویژه اى است كه اینك پاره اى از آنها را با بهره گیرى از روایات و احادیثى كه در این باره هست ، مى آوریم :
1 - امیدوارى به خدا و نومیدى از هر چه جز اوست 
از آداب دعا این است كه دعا كننده در بر آمدن و روا شدن نیاز خویش تنها به خدا امید بندد و از هر چه و هر كه جز او(ست )، امید ببرد، و در آیه شریفه و ادعوه خوفا و طمعا ) (:: او را از روى ترس و امید بخوانید) به این ادب اشارتى شده است .
از پیامبر اكرم گزارش شد كه فرمود: با یقین به اجابت ، خدا را بخوانید و دعا و در خواست خود بدو برید.(:: ادعوا الله و انتم موقنون بالاجابه )
2 - پرهیز از گناه بویژه ستم به جان و جاه و مال مردم :
از دیگر آداب دعا این است كه دعا كننده باید از گناهكارى بویژه دراز دستى و ستمكارى و حرامخوارى پرهیز كند، دست ستم از جان و مال و آبرو مردم كوتاه دارد و كردار خویش پسندیده سازد، اینك چند روایت :
از پیامبر (ص ) روایت شده هر كس دوست دارد دعایش اجابت شود، بر اوست كه كسب و كار و خورد و خوراكش را حلال و پاك سازد، یعنى از كلاهبردارى و حرامخوارى بپرهیزد.
در سفارشهاى خدا به عیسى (ع )آمدن : به ستمگران بنى اسرائیل بگو: در حال حرامخورى و بت پرستى مرا نخوانند، كه من سوگند خورده ام هر كه مرا بخواند اجابتش كنم ، و اجابت من اینان را تا آن گاه كه در حرامخوارى و بت پرستى هستند، جز لعن و نفرین نیست .
زمینه هاى اجابت دعا
افزون بر صفات یاد شده كه اجابت دعا را جلو مى گیرند، آداب و آیینهاى دیگر نیز هستند كه زمینه اجابت را فراهم مى سازند، و بر دعا كننده است كه آنها را رعایت كند و پاس دارد، اینك برخى از آن زمینه ها:
1 - تضرع و گریه 
از خوف و خشیت خداا گریستن و با زارى و تضرع رو بدو كردن و سر بر آستان او ساییدن ، از آداب و آیینهاى بندگى است ، و افزون بر پیامدهاى نیكوى فراوانى كه دارد، از زمینه هاى استجابت دعا نیز هست ، اینك چند روایت :
در روایتى آمده : در میان بهشت و دوزخ گردنه اى است كه جز گریه كنندگان از خشیت خدا هیچ كس از آن نمى گذرد.(:: بین الجنه و النار عقبه لا یجوز منها الا البكاوون من خشیه الله . )
از پیامبر (ص ) گزارش شده : خداوند به عزت خویش سوگند یاد كرده كه بندگان من قدر و قیمت گریه را نمى دانند و خبر ندارند كه من براى گریه آنان چه بهاى سنگین و چه پاداش شیرینى اندوخته ام ، براى آنان در جوار و كنار خویش كاخى ویژه ففراهم كرده ام و كسى را در آن كاخ با آنان شریك نساخته ام .
2 - سپاس و ستایش و عذر و پوزش 
از دیگر آداب دعا، خدا را ستایش كردن و بزرگ داشتن است ، از امیرالمؤ منین (ع )پرسیدند: خدا را چگونه ستایش كنیم و بزرگ شماریم ؟ فرمود: بگویید: یا من اقرب الى من حبل الورید، یا من یحول بین المر ء و قلبه ، یا من هو بالمنظر الاعلى و بالافق المبین ، یا من لیس كمثله شیى ء
به هنگام ستایش نیز بجاست كه خدا را با اسما و صفاتى كه با دعا و نیاز ما تناسب دارد بخوانیم ، نعمتها و بخششهاى او را یاد كنیم و آنها را شكر و سپاس گزاریم ، سپس گناهان خویش را یاد كنیم و از آنها عذر و پوزش ‍ بخواهیم .
3 - درنگ و تامل و اصرار و پافشارى 
نیز بجاست كه دعا كننده در دعاى خویش درنگ و تامل كند، از عجله و شتاب بپرهیزد، و بر آنچه مى خواهد اصرار و پافشارى كند - كه خدا بنده اى را كه در دعاو نیاز خویش لجاجت و پافشارى مى كند، دوست دارد - و دست كم دعاى خویش را سه بار تكرار كند.
4 - از چشم مردم دور داشتن 
نیز بجاست در خلوت و پنهانى ، دور از چشم مردم به دعا ایستد، تا هم از آفت ریا دور ماند و هم فرمان خدا را كه فرمود: پنهانى دعا كنید.
به جاى آورده باشد، و در روایت نیز آمده كه : یك دعاى پنهان با هفتاد دعاى آشكار برابرى مى كند(:: دعا السر یعدل سبعین دعوه فى العلانیه )
5 - خضوع و خشوع 
از دیگر آداب دعا این است كه باید با دلى خاشع و بدنى خاضع به خدا رو كرد و با كوچكسارى و چرب زبانى هر چه بیشتر، درخواست و نیاز بدو برد.
روایت شده كه خداوند به عیسى (ع )فرمود: یا عیسى ! مرا بخوان چونان غریق بیچاره اى كه جز من پناهى نمى شناسد، با شكسته دلى مرا بخوان ، در خلوت و تهایى ، بسیارمرا یاد كن ، دوست دارم كه با چرب زبانى و چاپلوسى و با تملق و خاكسارى مرا بخوانى ، البته از روى صنده دلى و بیدارى و نه از روى غفلت و خوابزدگى ، دوست دارم كه صداى غمزده و آواى اندوه بارت را به گوش من برسانى .
نیز روایت شده كه خداوند به موسى (ع ) فرمود: موسى ! هرگاه مرا بخوانى ، ترسان و لرزان مرا بخوان ، با خوف و خشیت چهره بر خاك بمال و سر به سجده گذار، دل شكسته و ترسان با من راز و نیاز كن .
دلت را با خشیت بمیران ، با ژولیدگى و شوریدگى به من رو كن ، چونان كسى كه از ترس دشمن مى گریزد، فریاد مى كشد و یارى مى خواهد، تو نیز از ترس گناهانت فریاد بكش و از من یارى خواه كه من خوب یار و یاورى براى بندگانم هستم .
6 - انگشترى به دست داشتن 
از دیگر آداب دعا انگشتر فیروزه یا عقیق به دست داشتن است و روایت شده كه خداوند فرمود: من شرم دارم كه دستى را كه انگشترى فیروزه یا عقیق در انگشت باشد، نومید برگردانم .از امام صادق (ع )نیز روایت شده : هستى كه با انگشترى عقیق در انگشت به سوى خدا بال رود، نزد او از هر دست دیگرى عزیزتر است .




برچسب ها: قرآن، آداب قرآن خواندن و دعا، میرزا جواد ملکی تبریزی، فهم و تدبر در قرآن، موانع فهم قرآن، تضرع و گریه استجابت دعا، ذکرو دعا و قرآن،  

تاریخ : سه شنبه 23 خرداد 1396 | 03:14 ب.ظ | نویسنده : سما آبی | نظرات
.: Weblog Themes By VatanSkin :.
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic